Οι ενδοσκοπήσεις αποτελούν πολύτιμο διαγνωστικό και θεραπευτικό εργαλείο στα χέρια του παιδογαστρεντερολόγου και οι εξελίξεις των τελευταίων 20 ετών έχουν απλοποιήσει τις διαδικασίες, αφενός καθιστώντας τες εξαιρετικά ασφαλείς και αφετέρου μειώνοντας το σωματικό και ψυχολογικό στρες για τον μικρό ασθενή.
Μύθος 1ος: Οι ενδοσκοπήσεις απαιτούν γενική αναισθησία?
Ο στόχος στην ενδοσκόπηση (τόσο στο παιδί όσο και στον ενήλικα) είναι το τρίπτυχο αναλγησία (δεν υπάρχει πόνος), αναισθησία (δεν αντιλαμβάνομαι τι συμβαίνει) και αμνησία (μετά την αφύπνιση δεν υπάρχει μνήμη του τι συνέβη στη διάρκεια της πράξης). Αυτός είναι ο ρόλος της παρουσίας πάντοτε αναισθησιολόγου.
Μπορεί να επιτευχθεί είτε με τη παραδοσιακή γενική αναισθησία των κλασσικών χειρουργείων (στην οποία ο ασθενής λαμβάνει μυοχάλαση, διασωληνώνεται και τίθεται προσωρινά στον αναπνευστήρα), είτε με τη μέθοδο του deep monitored sedation («βαθιά καταστολή υπό παρακολούθηση», αυτό που αποκαλούμε λανθασμένα «μέθη» καθώς δεν υφίσταται τέτοιος ιατρικός όρος). Σε αυτή τη διαδικασία επιτυγχάνεται το τρίπτυχο αναλγησία-αναισθησία-αμνησία, χωρίς μυοχάλαση, διασωλήνωση και αναπνευστήρα και ο μικρός ασθενής κοιμάται βαθιά και αναπνέει μόνος του. Είναι, ουσιαστικά, η ίδια διαδικασία που εφαρμόζεται στους ενήλικες σε ιατρεία και Νοσοκομεία για τη διενέργεια ενδοσκόπησης. Ο κύριος Χουλιάρας, σε συνεργασία με εξειδικευμένους παιδοαναισθησιολόγους πραγματοποιεί τις ενδοσκοπικές πράξεις με deep monitored sedation χωρίς γενική αναισθησία. Εφάρμοσε πρώτος στην Ελλάδα αυτή τη διαδικασία από το 2016 στο Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» και έχει περισσότερες από 1000 ενδοσκοπικές πράξεις χωρίς γενική αναισθησία. Το 95% των πράξεων πραγματοποιούνται με αυτή τη μέθοδο. Εξαιρέσεις αποτελούν ορισμένες θεραπευτικές ενδοσκοπήσεις, το σωματικό βάρος κάτω από 10 κιλά και η ύπαρξη ορισμένων άλλων προβλημάτων υγείας που επιβάλλουν τη χρήση γενικής αναισθησίας.
Μύθος 2ος: Οι ενδοσκοπήσεις απαιτούν εισαγωγή στο Νοσοκομείο και προεγχειρητικό έλεγχο?
Στη συντριπτική τους πλειοψηφία (>95%), οι ενδοσκοπήσεις δεν απαιτούν εισαγωγή στο Νοσοκομείο και δεν απαιτείται προεγχειρητικός έλεγχος. Εξαιρέσεις αποτελούν ορισμένες σύνθετες επεμβατικές πράξεις, η σοβαρή κλινική κατάσταση ενός παιδιού και σοβαρά υποκείμενα προβλήματα. Οι πράξεις πραγματοποιούνται στις Ενδοσκοπικές Μονάδες των Νοσοκομείων οι οποίες διαθέτουν πλήρη αναισθησιολογικό εξοπλισμό και είναι δυνατή η πραγματοποίηση είτε με deep monitored sedation, είτε με γενική αναισθησία αν κριθεί απαραίτητο. Η προετοιμασία πραγματοποιείται στο σπίτι και οι μικροί ασθενείς έρχονται στο Νοσοκομείο το πρωί της εξέτασης.
Μύθος 3ος: Πρέπει να παραμείνουμε για παρακολούθηση μετά?
Με εξαίρεση ορισμένες επεμβατικές ενδοσκοπήσεις και παιδιά με σοβαρά υποκείμενα προβλήματα υγείας, τα παιδιά που υποβάλλονται σε ενδοσκόπηση αποχωρούν εντός 3 ωρών από τη στιγμή που προσήλθαν, συνήθως 1-2 ώρες μετά το τέλος της ενδοσκόπησης. Δεν υπάρχουν διατροφικοί περιορισμοί, αλλά συνιστάται για τις επόμενες 8 ώρες αποφυγή φυσικών σωματικών δραστηριοτήτων, καθώς τα αντανακλαστικά και ο συντονισμός τους μπορεί να υπολείπονται (όπως ακριβώς στους ενήλικες απαγορεύεται η οδήγηση). Οι υπόλοιπες δραστηριότητες είναι ελεύθερες και μάλιστα όταν η πράξη πραγματοποιήθηκε νωρίς το πρωί ορισμένοι έφηβοι επέστρεψαν στο σχολείο τους.
Μύθος 4ος: Θα πονέσει? Θα στρεσαριστεί ψυχολογικά?
Σωματικός πόνος καθώς και ανάμνηση της πράξης δεν υπάρχουν διότι ο αναισθησιολόγος μας έχει φροντίσει γι’ αυτό. Το ψυχολογικό στρες το ελαχιστοποιούμε, καθώς οι γονείς είναι μαζί με το παιδί έως ότου κοιμηθεί και δίπλα του τη στιγμή της αφύπνισης, επομένως δεν υπάρχει στρες αποχωρισμού. Για τα παιδιά που φοβούνται τις βελόνες και τους καθετήρες υπάρχει η δυνατότητα να κοιμηθούν προσωρινά με πτητικό αναισθητικό (μάσκα) ώστε να μην νιώσουν καν το τσίμπημα του καθετήρα. Εν συνεχεία ακολουθείται η τυπική διαδικασία. Στην περίπτωση της κολονοσκόπησης υπάρχει πάντα η δύσκολη ημέρα της προετοιμασίας του εντέρου πριν την πράξη, με συγκεκριμένη διατροφή και καθαρτικά, αν και οι σύγχρονες λύσεις έχουν απλοποιήσει τη διαδικασία και έχουν βελτιώσει τη συμμόρφωση των παιδιών.
Μύθος 5ος: Είναι επικίνδυνες?
Οι ενδοσκοπήσεις είναι επεμβατικές πράξεις και χορηγούνται αναισθησιολογικά φάρμακα, επομένως ο κίνδυνος δεν θα είναι ποτέ μηδενικός, όπως άλλωστε σε καμία ιατρική πράξη και σε κανένα φάρμακο. Λόγω των σύγχρονων εξελίξεων η ασφάλειά τους είναι πάρα πολύ υψηλή. Πολύ υψηλότερη από τις ενδοσκοπήσεις στους ενήλικες, καθώς στα παιδιά πολύ σπάνια υπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες υγείας. Υπολογίζεται ότι λιγότερο από 1 στα 10.000 παιδιά θα εμφανίσει κάποια σημαντική επιπλοκή σε διαγνωστική ενδοσκόπηση. Ακόμα και σε αυτό το εξαιρετικά σπάνιο ενδεχόμενο, η διενέργεια σε χώρο Νοσοκομείου εξασφαλίζει ότι υπάρχουν διαθέσιμα όλα τα μέσα για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων συμβάντων.