Η διατροφή κατά τη παιδική ηλικία προβληματίζει συχνά τους γονείς, είτε πρόκειται για το φυσιολογικό παιδί, είτε πρόκειται για παθολογικές καταστάσεις που απαιτούν τροποποιήσεις της δίαιτάς του.
Το φυσιολογικό παιδί
Το ερώτημα «ποια είναι η σωστή διατροφή» απευθύνεται πολλές φορές στο παιδίατρο ή τον παιδογαστρεντερολόγο και αναρίθμητες πηγές πληροφορίας υπάρχουν στο διαδίκτυο με συμβουλές για το «τι» πρέπει να περιλαμβάνει η υγιεινή παιδική διατροφή και «πως» θα πείσουμε τα παιδιά να την ακολουθήσουν.Στο οικογενειακό περιβάλλον πάντα υπάρχουν φίλοι και συγγενείς πρόθυμοι να μοιραστούν μυστικά, συνταγές και τακτικές που θα πείσουν τα παιδιά να συμμορφωθούν με πιο σωστές επιλογές.
Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι αυτά τα ερωτήματα απασχολούν όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη, εδώ και δεκαετίες.
Το ζήτημα δεν είναι τόσο περίπλοκο όσο φαντάζει. Υπάρχουν ορισμένες βασικές αρχές, τις οποίες οι γονείς οφείλουμε να προσπαθούμε να ακολουθήσουμε, σεβόμενοι και τις γευστικές επιθυμίες των παιδιών.
Στους πρώτους 4-6 μήνες τα πράγματα είναι απλά. Ο αποκλειστικός μητρικός θηλασμός είναι η ιδανική μέθοδος διατροφής. Το παράθυρο της εισαγωγής των στερεών τροφών ανοίγει μόλις συμπληρωθεί ο 4ος μήνας και εξατομικεύεται σε μεγάλο βαθμό. Η ψυχοκινητική ανάπτυξη του βρέφους, το βάρος, ενδεχόμενα προβλήματα υγείας, οι προσωπικές ανάγκες της θηλάζουσας μητέρας και φυσικά η κουλτούρα του παιδιάτρου και της οικογένειας καθοδηγούν το «πότε». Απόλυτοι ημερολογιακοί κανόνες δεν υπάρχουν.
Μια συνήθης τακτική είναι η εισαγωγή στα αποκλειστικώς θηλάζοντα βρέφη να ξεκινά προς το τέλος του 6ου μήνα. Στο «τι» τα πράγματα είναι ακόμα λιγότερα συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα. Για να το πούμε απλά δεν υπάρχει κανένας περιορισμός ή κανόνας. Και αν σκεφτούμε διαφορετικούς πληθυσμούς σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη, θα αντιληφθούμε ότι τροφές, που φαντάζουν σε εμάς εξωπραγματικές, μπορεί να αποτελούν την πρώτη τροφή σε βρέφη σε άλλα σημεία του κόσμου. Ένα σημαντικό σημείο είναι ότι τα μείζονα αλλεργιογόνα (αυγό, ψάρι, ξηροί καρποί, σιτηρά και γαλακτοκομικά) πρέπει να έχουν εισαχθεί μέχρι το τέλος του 1ου έτους ζωής, καθώς υπάρχουν ορισμένα επιστημονικά δεδομένα τα οποία υποστηρίζουν ότι η τακτική αυτή μειώνει τη πιθανότητα ανάπτυξης αλλεργίας στο μέλλον.
Ένα δεύτερο σημαντικό σημείο αφορά την ανάπτυξη γευστικών προτιμήσεων του βρέφους. Υπάρχουν αρκετά δεδομένα που δείχνουν ότι αυτές διαμορφώνονται ήδη τόσο από τη διατροφής της μητέρας στην εγκυμοσύνη, όσο και κατά τη διάρκεια του θηλασμού.
Επομένως οι στερητικές δίαιτες στη θηλάζουσα μητέρα είναι επιβλαβείς, εκτός συγκεκριμένων εξαιρέσεων. Για τους ίδιους λόγους, «γευστικής εκπαίδευσης», είναι σημαντικό φρούτα, λαχανικά και ψάρι, τα οποία αποτελούν το παγκόσμιο σημείο τριβής παιδιών και γονιών, να εισάγονται από τα πρώτα γεύματα του βρέφους σε μεγάλη ποικιλία, ώστε να αυξήσουμε τη πιθανότητα αποδοχής τους.
Σταδιακά ανάλογα με το βαθμό που εξελίσσεται το κάθε παιδί στο τέλος του 1ου έτους η διατροφή του πρέπει να στηρίζεται στο Μεσογειακό πρότυπο.
Μετά το 1ο έτος συμμετέχει στο τραπέζι της οικογένειας, η οποία οφείλει να ακολουθεί, το ίδιο Μεσογειακό πρότυπο. Στη διατροφή, όπως άλλωστε και στα περισσότερα πράγματα, τα παιδιά έχουν την τάση να παρακολουθούν και να μιμούνται τους γονείς τους. Δεν υπάρχουν μαγικές, «υπερ-τροφές» οι οποίες θα κάνουν τα παιδιά άτρωτα στις ασθένειες και το διαδίκτυο βρίθει από παραπληροφόρηση για διαφημιστικούς λόγους. Το μόνιμο ερώτημα και η αγωνία όλων των γονιών είναι το αλάτι και η ζάχαρη. Όσον αφορά το αλάτι υπάρχουν οι γνωστοί περιορισμοί λόγω της σταδιακά αναπτυσσόμενης νεφρικής λειτουργίας.
Τα γλυκά, δεν είναι δηλητήριο, είναι κομμάτι της δίαιτάς μας. Η προσπάθεια για πλήρη αποφυγή θα οδηγήσει στο αντίθετο αποτέλεσμα, καθώς μπορεί να το επιτύχουμε τη πλήρη αποχή κατά τα πρώτα χρόνια, αργά η γρήγορα, όμως, το παιδί θα έρθει σε επαφή και μάλλον θα οδηγηθεί σε υπερκατανάλωση σε μεγαλύτερη ηλικία. Όσον αφορά τα γλυκά και όλες τις «αμαρτωλές» λιχουδιές, το ζήτημα δεν είναι «άσπρο-μαύρο», «ναι-όχι». Είναι ζήτημα μέτρου και ποιότητας. Έχει σημασία πόσο, πότε και τι λιχουδιά. Με αυτό το τρόπο το παιδί αντιλαμβάνεται ότι αποτελεί ένα συγκεκριμένο, όχι ανεξέλεγκτο δικαίωμά του, το οποίο μπορεί να απολαμβάνει σε συγκεκριμένα πλαίσια. Όπως άλλωστε ισχύει και για εμάς τους ενήλικες. Φυσικά, παρόλα αυτά η επιτυχία δεν είναι εξασφαλισμένη και, όχι σπάνια, παρά τις προσπάθειες των γονιών, ορισμένα παιδιά αναπτύσσουν πολύ συγκεκριμένες γευστικές επιλογές οι οποίες αποκλίνουν πολύ από το Μεσογειακό πρότυπο. Σε αυτές τις περιπτώσεις το ζήτημα πρέπει να συζητηθεί με τον παιδίατρο της οικογένειας και αν κριθεί αναγκαίο να ζητηθεί και η συνδρομή του παιδογαστρεντερολόγου ή και του διαιτολόγου.
μπορεί να το επιτύχουμε τη πλήρη αποχή κατά τα πρώτα χρόνια, αργά η γρήγορα, όμως, το παιδί θα έρθει σε επαφή και μάλλον θα οδηγηθεί σε υπερκατανάλωση σε μεγαλύτερη ηλικία. Όσον αφορά τα γλυκά και όλες τις «αμαρτωλές» λιχουδιές, το ζήτημα δεν είναι «άσπρο-μαύρο», «ναι-όχι». Είναι ζήτημα μέτρου και ποιότη
πολύ χαρακτηριστικά παραδείγματα. Σε οποιοδήποτε περίπτωση χρόνιου νοσήματος το πλάνο της διατροφής καθορίζεται από τον παιδογαστρεντερολόγο, σε συνεργασία με την οικογένεια. Αξίζει να σταθούμε στην οξεία γαστρεντερίτιδα, η οποία δεν αποτελεί χρόνιο νόσημα αλλά οδηγεί πολύ συχνά σε περιοριστικές δίαιτες. Πρέπει να τονίσουμε ότι πολλαπλές μελέτες έχουν δείξει ότι η διατροφή στην οξεία γαστρεντερίτιδα δεν επηρεάζει τη πορεία του νοσήματος, δηλαδή δεν επιταχύνει την αποκατάσταση, ούτε μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές ή επιδείνωση.Μπορεί ο αποκλεισμός φυτικών ινών, φρουκτόζης και λακτόζης, προσωρινά, να βελτιώσει τη σύσταση και τον αριθμό των κενώσεων, αυτό συμβαίνει, όμως, λόγω μείωσης του άπεπτου φορτίου στον αυλό του εντέρου και όχι λόγω κάποιας θεραπευτικής επίδρασης. Εάν τις επιλέξει ο παιδίατρος, θα πρέπει να είναι για όσο το δυνατόν συντομότερο χρονικό διάστημα, καθώς οι δίαιτες πλούσιες σε ζωική πρωτεΐνη και υδατάνθρακες και πτωχές σε φυτικές ίνες επηρεάζουν αρνητικά το μικροβίωμα του εντέρου.